KOINOTDunyomiz qanday tuzilgan: qisqa yo‘lko‘rsatkich
UZЎЗRUEN
CTPA “Dunyoning ilmiy manzarasi” ilmiy-ma’rifiy loyihasi

Dunyomiz qanday tuzilgan: qisqa yo‘lko‘rsatkich

Fizik dunyoni deyarli noldan quramiz: fazo va vaqt, bir nechta asosiy zarra va o‘zaro ta’sir, so‘ng yadrolar, atomlar, molekulalar, moddalar, sayyoralar, yulduzlar, galaktikalar va Koinot.

O‘z aqlidan bevosita vazifasi uchun foydalanadigan va tafakkur qiluvchi inson sifatida tug‘ilish nasib etgan dunyoning haqiqiy tuzilishiga qiziqishini yo‘qotmagan barcha kishilarga.
10 daqiqalik versiyaTo‘liq yo‘l
Visuals

To‘liq yo‘l

Particles → nuclei → atoms → molecules → matter → planets → stars → galaxies → Universe

01 · Hamma narsa qayerda sodir bo‘ladiFazo va vaqt02 · Hamma narsa nimadan qurilganZarralar va maydonlar03 · Qurilish qoidalariFundamental o‘zaro ta’sirlar04 · Yadro moddasini quramizKuchli o‘zaro ta’sir05 · Atomlarni quramizElektromagnetizm06 · Molekulalar va moddalarFizikadan kimyoga

10 daqiqalik versiya

Interactive presentation built directly into the website.

KOINOT
Slide 1

Dunyo juda murakkab ko‘rinadi

🌌

Ammo asosiy qurilish qismlari va qoidalar soni ko‘p emas.

Slide 2

Avval maydon

↔ ⏱

Barcha jarayonlar fazo va vaqtda sodir bo‘ladi.

Slide 3

Qurilish qismlari

• • • •

Bir nechta zarra bir nechta asosiy xossalarga ega.

Slide 4

Qoidalar

G EM W S

To‘rtta fundamental o‘zaro ta’sir tizimlarni bog‘laydi.

Slide 5

Yadro moddasini quramiz

q → p,n → yadro

Kvarklar → proton va neytronlar → yadrolar.

Slide 6

Elektronlarni qo‘shamiz

⚛

Yadro + elektronlar → atomlar.

Slide 7

Atomlarni birlashtiramiz

⚛ → ◇ → ▦

Atomlar → molekulalar → moddalar.

Slide 8

Katta masshtabda gravitatsiya

● → 🌍 ★

Modda → sayyoralar va yulduzlar.

Slide 9

Kosmik tuzilmalar

★ → ✦ → 🌀

Yulduzlar → tizimlar → galaktikalar.

Slide 10

Koinot

KOINOT

Bir xil asosiy qonunlar barcha fizik masshtablarda ishlaydi.

Hamma narsa qayerda sodir bo‘ladi

Fazo va vaqt

Fizik jarayonlar fazo va vaqtda sodir bo‘ladi. Sekin harakatlarni klassik fizika, yorug‘lik tezligiga yaqin harakatlarni nisbiylik nazariyasi, mikrodunyoni esa kvant qonuniyatlari tavsiflaydi.

Hamma narsa nimadan qurilgan

Zarralar va maydonlar

Ko‘rinadigan xilma-xillik ortida fundamental tarkibiy qismlar soni uncha ko‘p emas. Oddiy modda uchun elektronlar va yengil kvarklar ayniqsa muhim.

Fizik dunyoning qurilish bloklari: bir nechta asosiy zarra va ularning asosiy xossalari.
Fizik dunyoning qurilish bloklari: bir nechta asosiy zarra va ularning asosiy xossalari.
Qurilish qoidalari

Fundamental o‘zaro ta’sirlar

Gravitatsion, elektromagnit, kuchsiz va kuchli o‘zaro ta’sirlar fizik tizimlarning asosiy bog‘lanish usullarini belgilaydi.

To‘rtta fundamental o‘zaro ta’sir fizik tizimlarning asosiy bog‘lanish usullarini belgilaydi.
To‘rtta fundamental o‘zaro ta’sir fizik tizimlarning asosiy bog‘lanish usullarini belgilaydi.
Yadro moddasini quramiz

Kuchli o‘zaro ta’sir

Yengil kvarklar proton va neytronlarni, ular esa atom yadrolarini hosil qiladi.

qquarks
→
p nnucleons
→
●nuclei
Atomlarni quramiz

Elektromagnetizm

Musbat zaryadlangan yadrolar va manfiy elektronlar atomlarni hosil qiladi.

Molekulalar va moddalar

Fizikadan kimyoga

Atomlar molekulalarga, ular esa gaz, suyuqlik, qattiq jismlar va plazmaga birlashadi.

⚛atoms
→
◇molecules
→
▦matter
Moddani bosqichma-bosqich qurish: kvarklardan atomlar, molekulalar va makroskopik moddagacha.
Moddani bosqichma-bosqich qurish: kvarklardan atomlar, molekulalar va makroskopik moddagacha.
Gravitatsiyani qo‘shamiz

Sayyoralar va yulduzlar

Katta masshtablarda gravitatsiya moddani to‘playdi, sayyoralar va yulduzlarni shakllantiradi.

Yulduz tizimlari

Yulduzlar va sayyoralar

Yulduz, sayyoralar, kichik jismlar, gaz va chang birgalikda yulduz tizimini tashkil qiladi.

Galaktikalarni quramiz

Katta tizimlar

Yulduz tizimlari, gaz va chang galaktikalarni, galaktikalar esa guruh va to‘dalarni hosil qiladi.

★stars
→
✦systems
→
🌀galaxies
→
🌌Universe
Katta masshtablarda gravitatsiya moddani yulduz tizimlari, galaktikalar va yirik tuzilmalarga birlashtiradi.
Katta masshtablarda gravitatsiya moddani yulduz tizimlari, galaktikalar va yirik tuzilmalarga birlashtiradi.
Koinot

Eng katta masshtab

Kosmik tuzilmalar birgalikda kuzatiladigan Koinotni hosil qiladi.

Mikrodunyodan kuzatiladigan Koinotgacha bo‘lgan xarakterli masshtablar.
Mikrodunyodan kuzatiladigan Koinotgacha bo‘lgan xarakterli masshtablar.
Ilmning oldingi chegarasi

Qiyin savollar

Zarralarning kelib chiqishi, o‘zaro ta’sirlarning birligi, kvant gravitatsiyasi, kompakt obyektlar va kosmologiya — ochiq muammolar sohasidir.

KOINOT taqqoslash usuli

Faktlar → talqinlar → taqqoslash → tekshirish

CTPA boshqa talqin taklif qilgan mavzularda avval faktlar ajratiladi, so‘ng standart va CTPA qarashlari parallel berilib, tekshirish mezonlari bilan taqqoslanadi.

KOINOT qiyosiy formatining namunasi: standart manzara va CTPA talqini.
KOINOT qiyosiy formatining namunasi: standart manzara va CTPA talqini.
KOINOT method

Evidence and interpretation

Faktkuzatuv yoki tajriba bilan tasdiqlangan
Nazariyaformal tavsif va undan keladigan xulosalar
Talqinnatijaga berilgan fizik ma’no
Bashorattekshirish mumkin bo‘lgan natija
Ochiq savolyakuniy javobi hali yo‘q masala
Multimedia versiyasi. Bu sahifada interaktiv mini-taqdimot allaqachon mavjud. Keyingi bosqich — shartli belgilarni original ilmiy rasmlar bilan almashtirish, qisqa animatsiya va zarur bo‘lsa ovozli video tayyorlash.
Bosh sahifaVisuals10 daqiqalik versiya